Szlak Chasydzki

Na biegnącym przez Lubelszczyznę i Podkarpacie Szlaku Chasydzkim znajdziemy zabytkowe żydowskie synagogi i uczelnie, grobowce cadyków, posłuchamy klezmerskiej muzyki, spróbujemy czulentu.

Szlak Chasydzki
Cmentarz żydowski w Baligrodzie, fot. Silar [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons
Położony na terenie południowo-wschodniej Polski szlak łączy miejscowości, w których można zobaczyć zabytki dziedzictwa kultury żydowskiej. Znajdujące się na szlaku miejscowości były ważnymi ośrodkami chasydyzmu, który powstał na tych terenach w XVIII stuleciu. Dwory cadyków znajdowały się m.in. w Cieszanowie, Dębicy, Dynowie, Leżajsku, Lublinie, Łańcucie, Przeworsku, Ropczycach, Rymanowie.

Szlak Chasydzki przebiega przez lubelskie i podkarpackie miejscowości:

  • Baligród, w którym Żydzi osiedlili się z chwilą założenia miejscowości. Pierwsza żydowska synagoga w Baligrodzie została wzniesiona w XVIII wieku, w tym okresie funkcjonowała także szkoła wyznaniowa i cmentarz. W 1942 roku Żydzi z Baligrodu zostali wywiezieni do obozu w Zasławiu, gdzie część z nich została rozstrzelana.
  • Biłgoraj. Pierwsze informacje o Żydach w Biłgoraju pochodzą z 1597 roku. Ludność żydowska zajmowała się głównie rzemiosłem (wyrób sit z włosia końskiego, krawiectwo, rzeźnictwo, winiarstwo, piekarstwo, transport, kotlarstwo, blacharstwo, farbiarstwo).
  • Chełm, w którym gmina żydowska prowadziła Koedukacyjne Gimnazjum Humanistyczne oraz szkołę religijną Talmud-Tora. W Chełmie ukazywało się tutaj aż pięć gazet żydowskich. Wszyscy mieszkający w gminie Żydzi zginęli w Sobiborze.
  • Cieszanów był głównym ośrodkiem chasydzkim. W 1870 roku funkcjonowały tutaj trzy stowarzyszenia żydowskie.
  • Dębica, której północna część była zamieszkana przez ludność żydowską. W czasie wojny utworzono w Dębicy getto. Część dębickich Żydów wywieziono do obozów w Pustkowie oraz w Bełżcu, a część rozstrzelano w okolicznych lasach.
  • Dynów, którego połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Podczas wojny Niemcy dokonali tutaj masowych egzekucji. W nocy z 18 na 19 września 1939 roku Niemcy spalili synagogę wraz z 200 zamkniętymi w niej Żydami.
  • Szlak Chasydzki
    Synagoga w Lesku, fot. Taken by Pibwl [CC BY-SA 2.5], via Wikimedia Commons
    Jarosław był miejscem obrad Sejmu Czterech Ziem. Podczas okupacji część Żydów jarosławskich uciekło na tereny okupowane przez ZSRR, a pozostali zostali przesiedleni do getta w Sieniawie.
  • Kolbuszowa. W 20-leciu międzywojennym w Kolbuszowej działały m.in. Organizacja Syjonistyczna i Poalej Syjon oraz Stowarzyszenie Jad Charuzim. Większość Żydów z Kolbuszowej została rozstrzelana na miejscowym cmentarzu.
  • Kraśnik. Przed wybuchem II wojny światowej Żydzi stanowili połowę mieszkańców Kraśnika. Większość społeczności żydowskiej zginęła w obozie zagłady w Bełżcu, a także podczas likwidacji kraśnickiego getta.
  • Lesko. Leski cmentarz żydowski jest najstarszą i najlepiej zachowaną nekropolią żydowską w Polsce. Znajduje się tutaj także wspaniała synagoga, która, po odrestaurowaniu, została przeznaczona na Muzeum Żydów Galicji.
  • Leżajsk dzięki cadykowi Elimelechowi Lippmanowi stał się jednym z najważniejszych ośrodków chasydyzmu. Co roku w rocznicę jego śmierci do grobu przyjeżdżają pielgrzymki chasydów z całego świata.
  • Lublin. W 20-leciu międzywojennym w Lublinie istniało 10 ważniejszych synagog i kilkadziesiąt mniejszych domów modlitewnych. Większość Żydów lubelskich zginęła w obozach zagłady na Majdanku i w Bełżcu.
  • Łańcut. W połowie XIX wieku w Łańcucie było 20 karczm żydowskich. Większość łańcuckich Żydów zginęła w obozach zagłady w Bełżcu.
  • Łęczna w 1. połowie XIX wieku stała się jednym z centrów chasydyzmu. W Łącznej istniał dwór cadyka Szlomo Jehudy Lejba Łęcznera.
  • Przemyśl. W północno-wschodniej części Przemyśla istniała dzielnica żydowska, zwana także miastem żydowskim. Do dziś zachowała się Synagoga Zasańska, która została wzniesiona w latach 1886-1890.
  • Tarnobrzeg, w którym okresie międzywojennym znajdował się oddział Centralnego Związku Rzemieślników Żydów w Polsce. Po wkroczeniu do miasta hitlerowcy wymordowali wielu Żydów na tarnobrzeskim rynku.
  • Szlak Chasydzki
    Synagoga w Wielkich Oczach, fot. Krzysztof Schabowicz [CC BY-SA 2.5], via Wikimedia Commons
    Ustrzyki Dolne – zachowała się tutaj synagoga wzniesiona w 1. połowie XIX wieku.
  • Włodawa na terenie której w 1941 roku utworzono getto, a Żydów stopniowo wywożono do obozu zagłady w Sobiborze.
  • Zamość. Dzielnica żydowska w Zamościu powstała wokół rynku Solnego. Zamość był jednym z nielicznych miejsc na Lubelszczyźnie, gdzie istniał prężny ruch Haskali. Na początku XX wieku w Zamościu było kilka drukarni żydowskich, a w latach 20 został wydany tygodnik „Zamojszer Sztyme”.

Głównym punktem szlaku jest Centrum „Synagoga” w Zamościu, będącym nowoczesnym ośrodkiem kultury, usytuowanym w XVII-wiecznej synagodze. Dzięki niemu można bliżej poznać dzieje społeczności żydowskiej, będącej przez stulecia ważną grupą społeczną regionu.

Szlak Chasydzki prezentuje nie tylko wiele ciekawych informacji na temat kultury Żydów, ale również pokazuje ich historię. Dzięki podróży Szlakiem Chasydzkim poznamy zwyczaje i życie codzienne społeczności żydowskiej oraz ich architekturę.

Szlak Chasydzki został zorganizowany przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce.

Fot. tyt.: MaKa~commonswiki [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons

You May Also Like