Cmentarz Żydowski na Woli

Przez kilkaset lat żyjący w Warszawie i okolicach Żydzi nie posiadali własnej nekropolii, a najbliższe cmentarze żydowskie znajdowały się m.in. w Sochaczewie i Grodzisku Mazowieckim.

Cmentarz Żydowski na Woli
Cmentarz Żydowski na Woli

Dopiero w 1780 roku powstał cmentarz na Bródnie. Przeszło 25 lat później, w 1806 roku, warszawska gmina żydowska uzyskała zgodę i założyła własny cmentarz na piaszczystej wydmie na Woli, za Okopami Lubomirskiego. Powołano wówczas bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza, które administrowało nekropolią. Pierwszy pochówek miał miejsce pod koniec 1806 r. Pochowano wówczas Nachuma, syna Nachuma z Siemiatycz (zm. 6 grudnia 1806 roku).

Początkowo nekropolia otoczona była jedynie drewnianym parkanem. Dopiero w 1828 roku powstał dom przedpogrzebowy, doszczętnie zniszczony w 1831 roku podczas powstania listopadowego przez wojska rosyjskie. Został on odbudowany w 1832 roku, a następnie rozbudowany w 1854 roku. W połowie XIX wieku na terenie cmentarza zasadzono pierwsze drzewa. Powstała też szkółka drzew, przeznaczonych specjalnie na cmentarz. W 2. połowie XIX wieku teren nekropolii otoczono drewnianym parkanem, który w dwudziestoleciu międzywojennym zastąpiono ceglanym murem.

Nekropolia z czasem stał się miejscem pochówku elity żydowskiej. Początkowo cmentarz był sukcesywnie powiększany (w latach 1824, 1840, 1848). Od 1885 roku darmowe pochówki dla najbiedniejszych odbywały się wyłącznie na cmentarzu na Bródnie. Pomimo tych uregulowań, po I wojnie nekropolia była przepełniona. Wówczas na istniejących starszych nagrobkach (co najmniej 50-letnich) zaczęto wykonywać tzw. nasypy, aby można było dokonywać kolejnych pochówków.

Cmentarz Żydowski na Woli
Cmentarz Żydowski na Woli

W czasie okupacji niemieckiej cmentarz stał się miejscem pochówku tysięcy osób zmarłych lub zabitych w warszawskim getcie, często w masowych grobach. Na terenie cmentarza odbywały się czasami masowe egzekucje Polaków i Żydów. Po stłumieniu powstania w getcie 1943 roku, Niemcy zburzyli dom przedpogrzebowy z synagogą, choć sam cmentarz nie został zdewastowany. Dalsze zniszczenia nekropolii nastąpiły dopiero w czasie okres powstania warszawskiego, podczas zaciekłych walk powstańców z oddziałami niemieckimi.

Po zakończeniu II wojny światowej cmentarz zaczął zarastać, a w latach 60. XX wieku władze planowały przeznaczyć część nekropolii na przedłużenie ul. Anielewicza w kierunku ul. Młynarskiej. Z czasem rozpoczęto na cmentarzu prace porządkowe, prowadzone m.in. przez Fundację Nissenbaumów i Gminę Wyznaniową Żydowską.

Od 2001 roku cmentarzem zarządza gmina wyznaniowa i nadal odbywają się tutaj pochówki. W 2014 roku cmentarz żydowski, wraz z sąsiednimi nekropoliami na Powązkach, został umieszczony na liście Pomników Historii.

You May Also Like