Pałac Krasińskich w Warszawie

Dzieje warszawskiego pałacu Krasińskich, zwanego także Pałacem Rzeczypospolitej, nierozerwalnie związane są ze stolicą Polski. Na przestrzeni stuleci ulegał licznym przebudowom, a podczas II wojny światowej podzielił los miasta.

Pałac Krasińskich w Warszawie
Pałac Krasińskich od strony ogrodu

Barokowy pałac wzniesiono w latach 1677–1695 według projektu Tylmana z Gameren dla wojewody płockiego Jana Dobrogosta Krasińskiego. Po śmierci Jana Dobrogosta pałac przeszedł w 1717 roku na własność jego wnuka Błażeja Krasińskiego, starosty opinogórskiego. Z kolei w 1763 roku właścicielem pałacu stał się biskup kamieniecki Adam Krasiński.

W grudniu 1765 roku pałac został zakupiony przez rząd Rzeczpospolitej, który umieścił w nim Komisję Skarbu. Wówczas to przeprowadzono remont pałacu według projektu Jakuba Fontany. Od tej pory nosił nazwę Pałacu Rzeczypospolitej. W 1766 roku położony od zachodu Ogród Krasińskich udostępniono publiczności.

W grudniu 1782 roku pałac Krasińskich spłonął, jednak w ciągu roku został odbudowany według projektu Dominika Merliniego. Podczas prac remontowych m.in. pokryto dach pałacu blachą oraz zlikwidowano lukarny w elewacjach bocznych. W 1796 roku w pałacu wyłożono księgi do złożenia podpisów poddańczych po hołdzie złożonym królowi Prus Fryderykowi Wilhelmowi II.

W dobie Królestwa Polskiego pałac Krasińskich w latach 1827–1828 stał się miejscem posiedzeń sądu sejmowego. W 1835 roku pałac został odnowiony po uszkodzeniach powstałych podczas powstania listopadowego. W okresie poprzedzającym powstanie styczniowe w 1861 roku w pałacu mieszkał naczelnik rządu cywilnego Aleksander Wielopolski.

Pałac Krasińskich w Warszawie
Wnętrze Pałacu Potockich w Warszawie ok. 1935 r. Fot. H. Poddębski/Polona.pl

W latach 1917–1939 pałac Rzeczpospolitej był siedzibą Sądu Najwyższego, a w jego oficynie mieścił się Sąd Okręgowy. We wrześniu 1939 roku pałac został uszkodzony. Podczas powstania warszawskiego, 27 sierpnia 1944 roku pałac został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie. Zginęło wówczas 27 powstańców batalionu Parasol. W wyniku walk w pałacowych ruinach w ciągu następnych dni został on prawie całkowicie wypalony. Po II wojnie światowej odbudowę pałacu Krasińskich rozpoczęto w 1948 roku według projektu Mieczysława Kuźmy i Zbigniewa Stępińskiego.

W odbudowanym pałacu Krasińskich przechowywane są ocalałe zbiory z liczącej 40 tysięcy rękopisów Biblioteki Załuskich i Rapperswilskiej, księgozbiór Biblioteki Wilanowskiej, a także inne stare druki i zbiory graficzne. Na uwagę zasługują zwłaszcza bezcenne iluminowane polskie i zagraniczne manuskrypty średniowieczne. Znajduje się tam również zbiór tematyczny poświęcony okresowi Wielkiej Emigracji (1831–1883) i pamiątki piśmiennicze po Cyprianie Kamilu Norwidzie.