Pałac Lubomirskich w Warszawie

W centrum Warszawy, przy placu Żelaznej Bramy znajduje się Pałac Lubomirskich, zamykający od lat 70. XX wieku Oś Saską.

Pałac Lubomirskich w Warszawie
Kolumnada Pałacu Lubomirskich

Historia pałacu sięga 1. połowy XVIII wieku, kiedy to rodzina Radziwiłłów kupiła północne tereny podwarszawskiego miasteczka Wielopole, wznosząc na jego terenach swoją posiadłość. W 1730 roku posiadłość znalazła się rękach Jana Zygmunta Deybla, który w 1760 roku rozpoczął przebudowę pałacu w stylu późnobarokowym. Jednak Prace budowlane nie zostały zakończone.

W 1790 roku rezydencję wraz z okolicznymi terenami zakupił Aleksander Lubomirski. W latach 1791-1793 pałac przebudowano w stylu klasycystycznym według projektu Jakuba Hempla. Wówczas dodano kolumnadę, piętrowe oficyny od podwórza oraz piętro w korpusie głównym. Wówczas w pałacu mieszkała m.in. Rozalia z Chodkiewiczów Lubomirska, żona Aleksandra Lubomirskiego, ścięta na gilotynie podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

W 1816 roku Pałac Lubomirskich stał się własnością generała Izydora Krasińskiego, późniejszego ministra wojny Rządu Narodowego Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego. W latach 1828–1834 rezydencja była własnością rządu Królestwa Polskiego, mieszcząc urzędy i lazaret podczas powstania listopadowego.

W 1834 roku posiadłość zakupił finansista Abraham Simon Cohen, który często przebudowywał pałac, aby mógł przynosić jak największe zyski. Wówczas w pałacu znajdowały się stragany, sklepy, małe mieszkania oraz żydowski dom modlitewny.

Pałac Lubomirskich w Warszawie
Kamienny lew przy pałacu Lubomirskich

Na przełomie XIX i XX wieku nieremontowany Pałac Lubomirskich podupadał. W 1928 roku stał się własnością Wacława Moszkowskiego, który podwyższył go o jedno piętro i przekształcił na kamienicę. W 1938 roku pałac został zakupiony przez Urząd Miasta Warszawy i podjęto wówczas decyzję o jego renowacji. Jednak, ze względu na wybuch II wojny światowej, nie doszło do realizacji tych planów. Do zniszczenia pałacu doszło już podczas oblężenia Warszawy we wrześniu 1939 roku. W latach 1947-1950 budowla została odbudowana według klasycystycznego projektu Joachima Hempla z końca XVIII wieku.

W 1970 zdecydowano o przesunięciu pałacu, aby zasłonił Halę Gwardii, a jego kolumnada zamknęła perspektywę głównej alei Ogrodu Saskiego. Całą operację, opracowaną przez Aleksandra Mostowskiego, rozpoczęto 30 marca 1970 roku i trwała półtora miesiąca. Pałac odcięto od fundamentów i na specjalnych kratownicach i torach, powoli przesunięto na wyznaczone miejsce. W efekcie budowlę z powodzeniem obrócono o 74 stopnie.

Obecnie w Pałacu Lubomirskich mieści się Business Centre Club, Centrum Prasowe Pałac Lubomirskich oraz Uczelnia Warszawska im. Marii Skłodowskiej-Curie.