Szlak Renesansu w Małopolsce

W Polsce znajduje się wiele wspaniałych zabytków wzniesionych pomiędzy początkiem XVI wieku a połową XVII stulecia. W Małopolsce wytyczono turystyczny Szlak Renesansu, który obejmujący najpiękniejsze w regionie obiektów z tego okresu historycznego.

Szlak Renesansu w Małopolsce
Willa Decjusza w Krakowie. Fot. Cancre [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons
Podążając Szlakiem Renesansu można zobaczyć między innymi: Willę Decjusza w Krakowie, zamki w Pieskowej Skale i w Suchej Beskidzkiej, Dwór w Jerzowie czy też Stare Miasto wraz z ratuszem w Tarnowie.

Willa Decjusza w Krakowie jest jednym z najbardziej znanych przykładów architektury rezydencjonalnej w Polsce. Zbudowana w latach 30. XVI wieku z inicjatywy Justusa Ludwika Decjusza – sekretarza Króla Zygmunta I. Budowla, wzorowana na modnych w XVI-wiecznej Europie posiadłościach z okolic Florencji i Rzymu, została wzniesiona około 1535 roku przez budowniczych: Bernardino Zanobi de Giannotis, Jana Cini i Filipa z Fiesole. Obecnie zespół pałacowo-parkowy, obejmujący budynek Willi Decjusza wraz z dwiema oficynami, jest siedzibą Stowarzyszenia Willa Decjusza.

Jurajski zamek w Pieskowej Skale po raz pierwszy wzmiankowany był w1315 roku przez Władysława Łokietka. Według Długosza powstanie zamku wiąże się z panowaniem Kazimierza Wielkiego, jednak była to raczej przebudowa istniejącego tu już wcześniej założenia obronnego.

Szlak Renesansu w Małpolsce
Zamek w Pieskowej Skale

Renesansowy zamek w Suchej Beskidzkiej z XVI/XVII wieku zwany jest także “Małym Wawelem”. Ta trójskrzydłowa budowla z czterema narożnymi wieżami była siedzibą rodów Komorowskich, Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich. Zalążkiem zamku był dwór obronny wzniesiony około 1554 roku przez Kaspra Suskiego. W 1614 roku został rozbudowany w okazałą magnacką rezydencję przez Piotra Komorowskiego. Kolejną rozbudowę przeprowadziła na początku XVIII wieku Anna z Lubomirskich Wielopolska. Zamek Suski był rekonstruowany przez Branickich w latach 1882-87 oraz w 1905 roku. Na terenie parku zamkowego znajduje się piękna oranżeria wybudowana w stylu neogotyku angielskiego oraz Domek Ogrodnika.

Renesansowa rezydencja Branickich (tzw. lamus) była główną i reprezentacyjną siedzibą Branickich. Jej początki sięgają XVI wieku, kiedy budowla pełniła rolę wieży obronno-mieszkalnej. Dzisiejszy kształt rezydencja uzyskała około 1603 roku po dobudowaniu sieni, a jej rozbudowę przypisuje się Janowi Branickiemu – staroście niepołomickiemu.

Dwór w Jeżowie jest jednym z najlepiej zachowanych renesansowych dworów obronnych w Polsce. Najstarszą część jeżowskiego dworu wzniesiono przed 1525 rokiem na planie kwadratu o wymiarach 16,6 x 15 m z inicjatywy Jeżowskich herbu Strzemię lub Turskich herbu Gryf. Stanowi obecnie południową część obecnego dworu. Do południowo-wschodniego naroża dworu przylegała baszta, pełniąca funkcję obronną.

Szlak Renesansu w Małopolsce
Ratusz w Tarnowie. Fot. Wizardscoat [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons
Zamek na Mirowie w Książu Wielkim został wzniesiony w latach 1585-1595 przez biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego oraz jego bratanka, również Piotra – starostę chęcińskiego. Zamek został zaprojektowany w stylu późnorenesansowym przez włoskiego architekta Santi Gucciego. W wyniku późniejszych przekształceń dodano elementy późnobarokowe i neogotyckie. Obecnie w położonym na wzgórzu Mirowskim zamku mieści się Zespół Szkół im. Wincentego Witosa w Książu Wielkim.

Położony pośrodku tarnowskiego rynku ratusz jest jednym z najokazalszych zabytków miasta. Zaliczany jest do najwspanialszych dzieł architektonicznych epoki renesansu, choć można w nim odnaleźć elementy średniowieczne. Początki zabytku sięgają co najmniej połowy XV wieku, kiedy to został odbudowany po wyniszczających pożarach przed 1500 rokiem z inicjatywy Jana Amora z Tarnowa. Obecnie w tarnowskim ratuszu znajdują się ekspozycje Muzeum Okręgowego w Tarnowie.

Klasztor i Kaplica Grobu Bożego Bożogrobowców w Miechowie został w latach 30. XVI wieku został całkowicie przebudowany. Wzniesiono wówczas gotycko-renesansowe krużganki oraz centralną kaplicę Grobu Bożego. We wnętrzu kaplicy zachował się symboliczny grób Boży, a w kopule odkryto wspaniałe dekoracje przedstawiające kasetony z rozetami, herby i figury świętych oraz inne przedstawienia.

Szlak Renesansu w Małopolsce
Bazylika Grobu Bożego w Miechowie. Fot. Lukas 3z [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons
Wielokrotnie przebudowywany zespół pałacowo-parkowy w Młoszowej ogrodzony dziś jest wysokim murem z wieżyczkami i basztami. Najstarsze wzmianki o Młoszowej i jej właścicielach pochodzą z XIV wieku. W XVIII stuleciu majątek należał do starosty krakowskiego Hieronima Wielopolskiego, a w 1798 roku majątek zakupił adwokat Kajetan Florkiewicz. Kajetan wraz z synem Juliuszem nie szczędzili wysiłków na uczynienie z XVI-wiecznego pałacu neogotyckiej rezydencji. Kolejni właściciele Witold i Juliusz Potoccy dostosowali pałac i jego otoczenie do swoich gustów i potrzeb. Autor projektu przebudowy rezydencji, krakowski architekt Zygmunt Hendel, nadał pałacowi formy architektury francuskiej z przełomu XVI i XVII wieku. Dziś zespół pałacowo-parkowy w Młoszowej jest własnością Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach.

Fot. tyt.: Pixabay.com