U książąt mazowieckich w Czersku

Czersk w średniowieczu był jedną z najważniejszych siedzib książąt mazowieckich. Utracił na znaczeniu, gdy książę Janusz I przeniósł swoją rezydencję do Warszawy. Później gotyckie mury ożyły, gdy ich panią była królowa Bona.

U książąt mazowieckich w CzerskuJuż w XI stuleciu w Czersku istniał gród obronny, wzniesiony przez Bolesława Śmiałego lub Władysława Hermana, będący do XIII wieku był siedzibą książęcej kasztelanii. Pod koniec XIV stulecia książę Janusza I Starszy wzniósł murowany zamek. Usytuowane nad Wisłą gotyckie założenie zamkowe obejmowało czworoboczną wieżę bramną, dwie cylindryczne wieże (południową i zachodnią), potężne mury obronne oraz stojącą na dziedzińcu kaplicę. Mury obwodowe dochodziły do 8 m wysokości i 1,8 m grubości. Wieża południowa mieściła więzienie, natomiast wieża zachodnia pełniła funkcję zbrojowni.

W 1408 roku książę Janusz I przeniósł swoją siedzibę do prężnie rozwijającej się Warszawy, a Czersk stracił na znaczeniu. Ożywienie miejscowości nastąpiło w 1. połowie XVI wieku, gdy po przyłączeniu Mazowsza do Korony. W 1547 roku Czersk stał się główną siedzibą dóbr stanowiących oprawę wdowią królowej Bony. Z jej inicjatywy drewniana zabudowa zamkowego dziedzińca została zastąpiona murowanymi budynkami. Wśród nich wyróżniał się, przylegający do murów, pałac.

U książąt mazowieckich w CzerskuW 1656 roku, podczas „potopu”, zamek zajęli Szwedzi, którzy obrócili go w ruinę. Dalszą dewastację warowni spowodowały wojska księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego. W latach 1762-1766 Franciszek Bieliński, marszałek wielki koronny i starosta czerski, podjął próbę ratowania zamku. Na jego zlecenie rozpoczęto prace budowlane, jednak nie udało się ich dokończyć.

Po rozbiorach Czersk znalazł się w rękach Prusaków, a warownia stała się źródłem budulca. Stojący obok zamku pseudobarokowy kościół Przemienienia Pańskiego powstał właśnie z zamkowych cegieł. Rozpoczęte w połowie XIX wieku prace konserwacyjne, trwały z przerwami do końca lat 80. XX wieku. Obecnie książęcy zamek w Czersku jest udostępniony zwiedzającym formie trwałej ruiny.