Szlak Anny Wazówny

W historii każdego kraju można znaleźć postacie, które wywarły wpływ na rozwój kultury. W Polsce przełomu XVI i XVII wieku taką osobą była niewątpliwie Anna Wazówna. Szlak jej imienia prowadzi przez miejscowości, które nierozerwalnie wiążą się z życiem szwedzkiej królewny.

Szlak Anny Wazówny
Portret Anny Wazówny. Aut. Jacob Heinrich Elbfas [Public domain], via Wikimedia Commons
Anna Wazówna (1568-1625) była najmłodszą córką Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki. Mimo, że wychowywała się w wierze katolickiej, księżniczka około 1580 roku przeszła na luteranizm. Anna otrzymała staranne wykształcenie oraz znała kilka języków.

Do Polski Anna po raz pierwszy przybyła w 1587 roku, gdy jej brat – Zygmunt III został królem. Jednak po dwóch latach, w 1589 roku, ze względu na niechęć polskiego dworu powróciła do Szwecji. Ponownie przyjechała do Polski w 1592 roku, a w 1598 roku zamieszkała w niej na stałe. Początkowo przebywała w Krakowie, ale z powodu konfliktu wyznaniowego z Zygmuntem III w 1604 roku przeniosła się do Brodnicy (gdzie otrzymała starostwo). Od 1611 roku administrowała także Golubiem, gdzie przebudowała gotycki zamek na swoją rezydencję w stylu renesansu.

Podczas swego pobytu w Polsce Anna Wazówna sprawowała mecenat nad wieloma artystami. Interesowała ją botanika i ziołolecznictwo, prowadziła korespondencję z wieloma uczonymi. Przy jej finansowym wsparciu w 1613 roku ukazał się Zielnik profesora Akademii Krakowskiej Szymona Syreniusza.

Anna Wazówna zmarła w 1625 roku w Brodnicy i powinna spocząć katedrze wawelskie, jednak ze względów wyznaniowych nie było to możliwe. Jej ciało przez kilka lat przechowywano na zamku brodnickim. Dopiero w 1636 roku jej bratanek Władysław IV Waza podjął decyzję o pochowaniu królewny w toruńskim kościele Najświętszej Marii Panny.

Szlak Anny Wazówny
Pałac Anny Wazówny w Brodnicy. Fot. 1bumer [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons
Naszą podróż szlakiem rozpoczynamy od położonej nad Drwęcą Brodnicy. Założone w XIII wieku miasto powstało na szlaku handlowym łączącym ziemię chełmińską z Mazowszem, Prusy i ziemię chełmińską. W latach 1305-1339 w zakolu Drwęcy Krzyżacy wznieśli warowny zamek. W 1466 roku Brodnica znalazła się w granicach Rzeczypospolitej, ale jeszcze do 1478 roku pozostawała w rękach czeskich wojsk zaciężnych. W 1604 roku Zygmunt III Waza nadał Annie starostwo brodnickie. Starościna zamieszkała w pałacu, wzniesionym na przedzamczu przez Rafała Działyńskiego.

Pałac Anny Wazówny, przebudowany przez księżniczkę w stylu renesansowym, zachwycał pięknymi wnętrzami. Spalony podczas II wojny światowej, został odbudowany i oddany do użytku w 1969 roku. W pałacowych salach znajduje się kopia portretu królewny oraz dwa kominki z 2. połowy XVII wieku. Przed pałacem stoi pomnik starościny projektu grudziądzkiego artysty-rzeźbiarza Ryszarda Kaczora.

Szlak Anny Wazówny
Zamek w Golubiu-Dobrzyniu

Około 35 km na zachód od Brodnicy, w dolinie meandrującej Drwęcy położony jest Golub-Dobrzyń. Obecne miasto powstało w 1951 roku z połączenia dwóch miejscowości: położonego na prawym brzegu rzeki Golubia i lewobrzeżnego Dobrzynia. Nad golubską starówką góruje okazały zamek wzniesiony przez Krzyżaków na początku XIV w. Na mocy II pokoju toruńskiego Golub został przyłączony do Polski, stając się siedzibą starostwa. W 1611 roku starostwo golubskie przeszło w ręce Anny Wazówny, która rezydowała na tutejszym zamku do 1625 roku. Starościna przebudowała zamek w renesansową rezydencję. Pojawiły się wówczas ozdobne attyki, przebudowano gotyckie wnętrza a mury warowni pokryto tynkami ozdobionymi dekoracją sgraffitową. Zamek golubski stał się letnią rezydencją Anny Wazówny.

Położony nad Wisłą Toruń jest miastem pełnym zabytków architektury gotyckiej. Nie bez powodu toruński zespół staromiejski został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. W północno-zachodnim narożniku rynku znajduje się gotycki kościół Wniebowzięcia NMP. Wzniesiona przez franciszkanów świątynia w latach 1554-1724 należała do protestantów. W 1636 roku spoczęła w jej wnętrzu Anna Wazówna, a jej grobowiec jest jednym z najcenniejszych toruńskich zabytków. Podczas prac restauracyjnych w świątyni ekshumowano szczątki królewny; przy okazji zbadano je pod kątem antropologicznym i ostatecznie zidentyfikowano. Ponowny uroczysty pogrzeb księżniczki odbył się w 1995 roku, a spowodowany był pracami restauracyjnymi świątyni oraz badaniami antropologicznych królewskich szczątków.

Fot. tyt.: 1bumer [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons