Opactwo cystersów w Lądzie

Podróżując po Wielkopolsce nie sposób ominąć Lądu, w którym usytuowany jest pocysterski zespół klasztorny.

Opactwo cystersów w Lądzie
Widok od strony Warty. Fot. Waldemar Łachut (Archiwum WSD Ląd) [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons
Według tradycji klasztor cystersów w Lądzie nad Wartą został założony w 1145 roku, zapewne jako folwark klasztoru w Łeknie. Po 1193 roku staraniem księcia Mieszka Starego został zasiedlony przez mnichów z Altenbergu koło Kolonii i aż do XVI wieku zakonnicy rekrutowali się z Nadrenii. Około 1300 roku opactwo posiadało 30 wsi, w tym dobra kłodawskie na Pomorzu z ośrodkiem w Godziszewie. W XIV stuleciu klasztor, odwiedzany przez polskich władców, utrzymywał bliskie kontakty z wielkorządcami duchownymi i świeckimi. Tu spędził ostatnie lata życia arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki.

W 1331 roku dobra klasztorne spustoszyli Krzyżacy. Podczas buntu Maćka Borkowica w 1352 roku przeciwko Kazimierzowi Wielkiemu, Ląd stał się ośrodkiem skupiającym wielkopolskie rycerstwo sprzyjające polityce króla, ze starostą generalnym Wierzbiętą z Paniewic na czele.

W 1511 roku ustawa sejmowa umożliwiła wstęp do klasztoru Polakom, a od 1538 roku opatem mógł być wyłącznie Polak szlacheckiego pochodzenia. Nie godząc się z wyborem na opata Polaka Jana Wysockiego cystersi niemieccy opuścili opactwo udając się do Henrykowa na Śląsku, co przyczyniło się do odrodzenia tamtejszego życia zakonnego, nadwątlonego wpływami reformacji. Od tego czasu dobrami lądzkimi zarządzali opaci polskiego pochodzenia wybierani przez konwent.

W 1651 roku z inicjatywy opata Jan Zapolskiego rozpoczęto barokową przebudowę lądzkiego kościoła. W latach 1697–1750 opatem był Antoni Mikołaj Łukomski, mecenas nauki i sztuki, na którego rządy przypada szczytowy okres rozwoju klasztoru i opactwa. W 1745 roku Ląd, uważany powszechnie za najstarsze opactwo cysterskie w Rzeczypospolitej, świętował uroczyście 600-lecie swojej fundacji i istnienia.

Opactwo cystersów w Lądzie
Widok od zachodu. Fot. J. Nowinski [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons
Koniec XVIII wieku przyniósł zmierzch świetności opactwa. Wiele dóbr sprzedano, a pod zaborem pruskim w 1796 roku rząd skonfiskował większość posiadłości w zamian za wypłatę rocznego uposażenia w gotówce. Kasata nastąpiła pod zaborem rosyjskim w 1819 roku. Ostatni mnisi pozostali tu do 1848 roku.

W 1822 roku pocysterskie dobra nabył hrabia Wacław Gutakowski, dzięki któremu zabudowania klasztorne otrzymali w 1850 roku kapucyni z Warszawy. Klasztor kapucynów zamknięty przez władze carskie 1864 ro w ramach represji po powstaniu styczniowym. W 1888 roku zabudowania klasztorne przeszły w ręce hr. Konstantego Przeździeckiego.

W 1921 roku do Lądu przybyli Salezjanie, którzy w klasztorze utworzyli niższe seminarium duchownego Towarzystwa Salezjańskiego. Salezjanie dokonali restauracji zniszczonych zabudowań klasztoru adaptując je na cele dydaktyczne. Podczas okupacji Salezjanie zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru a świątynię zamknięto. W latach 1939–1941 mieścił się tu hitlerowski obóz przejściowy dla księży, głównie z diecezji włocławskiej. Większość więzionych księży i kleryków wywieziono z Lądu do obozu zagłady w Dachau, gdzie wielu z nich poniosło śmierć. Po likwidacji obozu w klasztorze znalazł się ośrodek Hitlerjugend.

Po wojnie powrócili Salezjanie, kontynuując działalność niższego seminarium duchownego. Po zamknięciu przez władze komunistyczne niższego seminarium w 1952 roku, Ląd stał się siedzibą Wyższego Seminarium Duchownego Towarzystwa Salezjańskiego.

W 1972 roku rozpoczęto szeroko zakrojone prace remontowo-renowacyjne obiektu. Kościół i klasztor otoczone są opieką konserwatorską, powstały też nowe budynki.

Fot. tyt.: Zbigniew Tomczak (Archiwum WSD w Lądzie) [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons

Może Ci się spodobać

  • Uwielbiam historię, więc dziękuje Ci za ten wpis. Wiem już jaki obiekt odwiedzę, gdy będę w tych stronach:)

  • Agnieszka Gertner

    wygląda cudownie, znaczy się trzeba zaplanować wycieczkę 😉