Krakowski Szlak Techniki

Krakowski Szlak Techniki jest jednym z nielicznych w Polsce miejskim szlakiem, którego tematem jest dziedzictwo przemysłowe. Swoim przebiegiem łączy najcenniejsze obiekty dziedzictwa przemysłowego, usytuowane w ścisłym centrum miasta i jego bliskim sąsiedztwie.

Krakowski Szlak Techniki
Dworzec kolejowy Kraków Główny. Fot. Hubert.w [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY-SA 2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons
Na szlaku znajduje się 16 obiektów wyróżniających się ze względu na ich walory historyczne i architektoniczne, związanych z przemysłem, transportem, energetyką i gazownictwem, ochroną przeciwpowodziową i przeciwpożarową.

Większość obiektów została wzniesiona w XIX i XX wieku według projektów czołowych polskich specjalistów, ale niektóre są dziełem inżynierów z innych krajów Europy, co czyni je częścią europejskiego dziedzictwa. Niektóre wciąż funkcjonują, inne zostały zaadaptowane do pełnienia innych funkcji. Główną atrakcją trasy jest dawna zajezdnia tramwajowa, która została zaadaptowana w Muzeum Inżynierii Miejskiej, a znajdujący się w niej punkt biuro informacji o szlaku zapewnia szczegółowe informacje o jej obiektach.

Na szlaku znajdują się następujące obiekty:

  1. Stacja kolejowa Kraków – budynek dworca został wybudowany w latach 1844-1847, współczesną formę architektoniczną uzyskał po przebudowach w latach 1869-1871 i 1892-1893.
  2. Browar rodziny Götzów – założony w 1840 roku przez Rudolfa Jenny, rozbudowany przez zięcia Juliusza Augusta Johna w połowie XIX wieku, sprzedany baronowi Janowi Götz-Okocimskiemu w roku 1904, upaństwowiony w 1946 roku, czynny do 2001 roku.
  3. Wiadukt kolejowy i przekop Talowskiego – wiadukt wybudowano w latach 1896-1898, był pierwszym w Krakowie dwupoziomowym skrzyżowaniem.
  4. Krakowski Szlak Techniki
    Elektrownia teatru miejskiego. Fot. Rj1979 [Public domain], via Wikimedia Commons
    Elektrownia teatru miejskiego – elektrownię wybudowano w 1893 roku w stylu historyzującym (neorenesansowym) według projektu J. Zawiejskiego. Pracowała do roku 1906. W budynku mieści się Scena Miniatura Teatru im. J. Słowackiego.
  5. Kuźnia Zieleniewskich – najstarsza zachowana część fabryki Ludwika Zieleniewskiego, działającej w tym miejscu w latach 1851-1886.
  6. Strażnica pożarnicza – wybudowana w latach 1877-1879 według projektu M. Moraczewskiego w stylu neogotyckim.
  7. Most kolejowy – jeden z najstarszych krakowskich mostów wybudowany w latach 1861-1863 nad starym korytem Wisły. Po zasypaniu starego koryta Wisły w latach 1878-1880 most kolejowy stał się wiaduktem nad ul. Grzegórzecką.
  8. Przepust drogowy – wybudowany około 1855 roku pierwotnie z bloków piaskowca. Ubytki kamienne uzupełniono betonem.
  9. Elektrownia krakowska – wybudowana w latach 1904-1905. Rozbudowywana i modernizowana w latach 20. i 30. XX wieku. W 1957 roku produkowała 45% zużywanej w Krakowie energii elektrycznej. W 1976 roku zaprzestano produkcji energii elektrycznej, a w 1984 roku również ciepła i pary technologicznej.
  10. Zajezdnia tramwajowa – stanowi częśćkompleksu komunikacyjnego wzniesionego na przełomie XIX i XX wieku.
  11. Gazownia krakowska – została wybudowana w latach 1856-1857. W 1968 roku zaprzestano produkcji gazu.
  12. Krakowski Szlak Techniki
    Elektrownia podgórska. Fot. Zygmunt Put Zetpe0202 [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons
    Przyczółki mostu Podgórskiego – wybudowany w latach 1844-1850 według projektu inż. T. Kutschery. Most miał 145 m długości i 6,8 m szerokości. W 1925 roku most zamknięto, rozbiórkę zakończono w 1936 roku. Został zastąpiony przez wybudowany most Piłsudskiego.
  13. Most Piłsudskiego – zaprojektowany przez zespół inżynierów: A. Witkowskiego, T. Zagnera, M. Zalewskiego pod kierunkiem prof. A. Pszenickiego. Został wybudowany w latach 1926-1931 na przyczółkach betonowych z lat 1911-1913. Most o długości 146 m został otwarty w 1933 roku.
  14. Bulwary wiślane – zostały zaprojektowane przez R. Ingardena, wykonane w latach 1907-1913.
  15. Elektrownia podgórska – wybudowana w latach 1899-1900 dla Podgórza. Po połączeniu Podgórza z Krakowem w 1915 roku jej funkcję przejęła elektrownia krakowska. Budynek elektrowni w 1926 roku adaptowano na Miejski Dom Noclegowo-Kąpielowy dla bezdomnych.
  16. Fabryka Schindlera – w latach 1937-1939 działała w tym miejscu Małopolska Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord” Sp. z o.o. Pod koniec 1939 roku powiernikiem firmy został Oskar Schindler. W 1942 roku przejął zakład i prowadził działalność do 1944 roku, kiedy to fabrykę ewakuowano do Czech.

Fot. tyt.: Radoslaw Nowak [GFDL or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0], via Wikimedia Commons

Może Ci się spodobać